Türkiye’de Tarım ve Hayvancılık

Türkiye’de tarım ve hayvancılık, önemli ekonomik sektörlerdendir. İklim, doğal bitki örtüsü ve yer şekilleri koşullarına bağlı olarak ülkemizde birçok tarım ürünü ve hayvan türü yetiştirilmektedir.

Türkiye’de tarımı ve hayvancılığı etkileyen başlıca koşullar, doğal ve beşerî etmenler olmak üzere ikiye ayırabiliriz.
Doğal etmenlerin başlıcaları iklim, yer şekilleri, toprak ve bitki örtüsü özellikleridir. Beşerî koşulları ise sermaye, yöntem, teknikler, pazarlama, yasa ve düzenlemeler ile destekleyen kuruluşlar oluşturmaktadır.

1. Türkiye’de Tarım

Ülkemizde tarımsal üretim ve verimi artırmak için aşağıdaki uygulamalara önem verilmelidir:

• Sulama yaygınlaştırılmalı ve damla sulama yöntemi arttırılmalı,
• Gübreleme gerektiği kadar yapılmalı,
• Tohum ıslahı yapılmalı; iyi cins ve kaliteli yerli tohumlar kullanılmalı,
• Uygun arazilerde makine kullanılmalı,
• Yeteri kadar ilaçlama yapılmalı,
• Zirai mücadeleye devam edilmeli,
• Toprak bakımı ve analizleri yapılmalı,
• Destekleme alımları arttırılmalı,
• Pazarlama koşulları geliştirilmeli,
• Taban fiyatları devlet tarafından belirlenmeli,
• Tarıma dayalı sanayi kuruluşları arttırılmalı,
• Aracı kurumlarla ilgili düzenlemeler yapılmalı.

A. TAHILLAR

Türkiye’de birçok tahıl çeşidi yetiştirilmektedir. Bunlardan başlıcaları; buğday, arpa, yulaf, çavdar, mısır ve pirinçtir.

Buğday; İklim seçiciliği fazla olmamasına rağmen buğday, yüksek sıcaklıktan ve nemden hoşlanmayan bir ılıman iklim ürünüdür. Olgunlaşma döneminde sıcaklık ve kuraklık isteyen bu ürün, her mevsimi yağışlı
olan Doğu Karadeniz kıyıları dışında Türkiye’nin hemen her yerinde yetiştirilmektedir. Ilıman karasal iklimin etkili olduğu iç kesimler, Türkiye’deki buğday üretiminin önemli bir kısmını karşılamaktadır. Konya, Şanlıurfa, Tekirdağ, Adana ve Mardin en çok buğday üretilen illerdir.

Arpa, fazla soğuk ve fazla sıcak olmayan yerlerde iyi gelişir. Buğdaya göre daha düşük sıcaklıklarda yetişebilmektedir. Gelişiminin ilk dönemlerinde bağıl nemin yüksek olması arpanın verimini artırır. Olgunlaşma döneminde kuraklık isteyen bu ürün için Doğu Karadeniz kıyıları uygun değildir. Bu bitkinin Türkiye’deki başlıca üretim alanı iç kesimlerdir. Konya ve Ankara arpanın en çok üretildiği illerdir.

Türkiye’de yulaf ve çavdar, özellikle İç Anadolu (Konya) ve Marmara Bölgesi’nde yaygın olarak üretilen, soğuğa dayanıklı tahıllardır. Çavdar daha çok yem ve gıda sektöründe kullanılırken, yulaf genellikle Marmara’da üretilip besin değeri yüksek yem ve insan gıdası (yulaf ezmesi) olarak değerlendirilir.

Doğal yetişme alanı Karadeniz olan mısır, yetişme dönemi boyunca suya ihtiyaç duyan mısır, her mevsim yağışlı yerlerde daha kolay yetişmektedir. Sıcaklığın yüksek olduğu ve kuraklıktan dolayı sulama yapılan
yerlerde ise mısır verimi daha yüksek olmaktadır. Mısır, Türkiye’de geniş bir üretim alanına sahiptir. Türkiye’de mısır üretiminde Konya, Şanlıurfa, Adana ve Mardin ilk sırada yer almaktadır. Son yıllarda Konya’da mısır üretimi önemli ölçüde artmıştır.

Çeltik adı verilen bitkinin kabuklarından ayrılmasıyla pirinç elde edilmektedir. Bu ürün tava adı verilen, su altında bırakılmış tarlalarda yetiştirilmektedir. Çeltik, ekiminden hasat dönemine kadar su içinde büyümektedir. Sıcak bölgelerde daha uygun yaşam koşulları bulan bu ürünün yetişme alanları, sıtma hastalığına sebep olan sivrisinek türünün yetişmesine uygun koşullar oluşturmaktadır. Bu nedenle devlet kontrolünde üretilir ve Türkiye’de yerleşim birimlerine yakın yerlerde çeltik tarımı yasaklanmıştır. Türkiye’de en çok pirinç Edirne’de üretilmektedir. Bu ili pirinç üretim miktarı bakımından Samsun ve Balıkesir izlemektedir.

B. ENDÜSTRİ BİTKİLERİ

Türkiye’de yetiştirilen endüstri bitkilerinin başlıcaları pamuk, tütün, şeker pancarı, çay, ayçiçeği, haşhaş, kenevir, anason ve zeytindir. Tütün, haşhaş ve kenevir üretim miktarı ilgili devlet kurumları tarafından belirlenir.

Pamuk bitkisi, gelişme dönemi boyunca yüksek sıcaklığa ihtiyaç duyar. Güneş ışığı, pamuğun erken gelişmesini ve çiçeklenmesini sağlar. Büyüme döneminde yağış yetersiz ise sulamayla yetiştirilen pamuğun olgunlaşma döneminin kurak olması gerekir. Şanlıurfa, Türkiye pamuk üretiminde ilk sırada yer almaktadır. Üretim miktarı bakımından bu ili Diyarbakır, Aydın, Hatay, İzmir ve Adana izler. Mikroklima özelliğinden dolayı Iğdır Ovası’nda da pamuk yetişebilmektedir.

Tütün, farklı coğrafi koşullara uyum gösterebilen bir ürün olduğu için geniş bir yetişme alanına sahiptir. Tütünün yetişme dönemi boyunca ihtiyaç duyduğu ortalama sıcaklık 26 °C-27 °C’tur. Bu ürünün ışık isteği fazladır ve sıcaklık arttıkça kalitesi artmaktadır. Büyüme dönemi yağışlı, olgunlaşma dönemi kurak olan yerlerde daha iyi gelişmektedir. Ege’nin kıyı kesimi, Orta Karadeniz ile Türkiye’nin doğu ve güneydoğusu başlıca tütün üretim alanlarıdır. Türkiye’de tütünün üretim alanlarına ve miktarına devlet karar vermektedir. Adıyaman, Manisa ve Denizli tütün üretiminde ilk sıradadır. Üretim miktarı bakımından bu illeri Uşak, Batman ve Samsun izler.

Şeker pancarının ekildiği dönemde toprak sıcaklığının 7 °C’un üzerinde olması gerekir. Sıcaklık ortalamasının 10 °C-30 °C arasında olduğu yerlerde şeker pancarı tarımı yapılabilir. Buna göre Türkiye’de oldukça geniş bir alan, şeker pancarı tarımı için uygundur. Büyüme döneminde suya ihtiyaç duyan bu ürün, yağışın az olduğu yerlerde sulamayla üretilmektedir. Türkiye’de şeker pancarının başlıca üretim alanları şeker fabrikalarına yakın yerlerdir. Konya ili şeker pancarı üretiminde ilk sırada yer almaktadır. Eskişehir, Kayseri, Aksaray ve Afyonkarahisar da şeker pancarı üretiminde ilk sıralarda yer almaktadır.

Sert rüzgârlardan olumsuz etkilenen çay bitkisi bol yağışa ve nemli havaya ihtiyaç duyar. Şiddetli don olaylarının görüldüğü ve sıcaklığın aşırı yüksek olduğu yerlerde yetişmez. Bu bitkinin gelişmesi için yıllık yağış miktarının 1.200 mm’nin üzerinde olması gerekir. Çay bitkisi için Türkiye’deki en uygun yetişme alanı Doğu Karadeniz’in kıyı kesimidir. Başta Rize olmak üzere Trabzon, Artvin, Giresun ve Ordu Türkiye’de çay yetiştirilen yerlerdir.

Ayçiçeği, ılıman iklime uyum gösteren bir bitkidir. Çimlenme döneminde sıcaklığın 4°C – 5°C’un yaz mevsiminde sıcaklık ortalamasının 18°C – 19°C’un altına düşmediği yerlerde yetiştirilebilmektedir. En uygun yetişme alanları güneşlenme süresinin uzun ve sıcaklığın ortalama 25 °C olduğu yerlerdir. Gelişme döneminde suya ihtiyaç duyan bu bitki, yağışın yetersiz olduğu yerlerde sulamayla üretilmektedir. Türkiye’nin önemli bir kısmı ayçiçeği yetiştirilmesine elverişli koşullara sahiptir. Türkiye’de ayçiçeğinin en çok üretildiği yerler Tekirdağ ve Konya’dır. Edirne, Kırklareli ve Adana’da ayçiçeği üretiminde ilk sıralarda yer almaktadır.

Haşhaşın en uygun yetişme alanları güneşlenme süresinin uzun, sıcaklık ortalamasının 25 °C ve yıllık yağış miktarının 600-700 mm olduğu yerlerdir. Haşhaş, yağışın yetersiz olduğu yerlerde sulamayla üretilir, Türkiye’de devlet denetiminde yetiştirilen bir bitkidir. Afyonkarahisar, Türkiye haşhaş üretiminde ilk sıradadır. Haşhaş üretim miktarı bakımından bu ili Konya izler. Denizli, Uşak ve Burdur da haşhaş üretiminde ilk sıralarda yer almaktadır.

Kenevir, şiddetli don olaylarının görülmediği ve yıllık yağış miktarının 700 mm civarında olduğu yerlerde yetişebilmektedir. İklim seçiciliği fazla olmayan bu bitki, Türkiye’nin hemen her yöresinde yetişebilmektedir. Ancak uyuşturucu üretimini önlemek için Türkiye’de kenevir üretimi devlet denetimindedir. Kenevir tohumu üretiminde Amasya ve Samsun, kenevir lifi üretiminde ise Sakarya ve Sivas ilk sıradadır.

Güneşli ve sıcak yerlerde daha iyi gelişen anasonun Türkiye’deki başlıca üretim alanları Burdur, Denizli, Antalya ve Afyonkarahisar’dır.

Zeytin; yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olduğu yerlere uyum sağlamış bir bitkidir. Zeytinin atası, Akdeniz ikliminin doğal bitkisi olan delicedir. Türkiye’de bu ürünün en çok yetiştirildiği yerler Ege’nin kıyı kesimi ve Güney Marmara’dır. Aydın ve Manisa Türkiye’nin zeytin üretiminde ilk sırada yer almaktadır. Zeytin üretim miktarı bakımından bu illeri Muğla, Balıkesir, İzmir ve Bursa izler.

C. BAKLAGİLLER

Türkiye’de çeşitli baklagiller yetiştirilir. Bunların başlıcaları kırmızı mercimek, yeşil mercimek, nohut
ve kuru fasulyedir.
Kuraklığa uyum gösteren bir bitki olan kırmızı mercimeğin önemli bir kısmı Türkiye’nin güneydoğusunda
yetiştirilmektedir. Bu ürünün üretiminde Şanlıurfa, Diyarbakır, Batman, Siirt ve Mardin ilk sıralarda yer almaktadır.
Yeşil mercimek kuraklığa dayanıklı bitkilerdendir. Bu baklagilin üretiminde Yozgat, Kırşehir, Konya ve Çorum ilk sıralarda yer almaktadır.
Mercimekten sonra kuraklığa en dayanıklı olan baklagil nohuttur. Bu ürünün üretiminde Ankara, Yozgat, Kırşehir ve Konya ilk sıralardadır.
Sıcak yerlerde daha iyi gelişen fasulye, yetişme döneminde suya ihtiyaç duyar. Türkiye’de kuru fasulye üretiminde Konya, Niğde, Bitlis ve Nevşehir ilk sıralardadır.

Ç. MEYVELER

Türkiye’de çok çeşitli meyveler yetiştirilmektedir. Bu meyvelerin başlıcaları elma, üzüm, turunçgiller, fındık,
muz, kayısı ve incirdir.

Turunçgiller, don olaylarından olumsuz yönde etkilendiği için Türkiye’deki başlıca yetişme alanı kıyı kesimleridir. Yıllık yağışın 800 mm ile 1.200 mm arasında olduğu yerlerde iyi gelişen turunçgiller, yağışın az olduğu yerlerde sulamayla üretilmektedir. Turunçgillerin Türkiye’deki başlıca üretim alanı Akdeniz ve Ege kıyılarıdır. Üretim miktarı fazla olmasa da Karadeniz kıyısındaki bazı illerde de turunçgiller yetiştirilmektedir. Turunçgillerden portakalın en çok üretildiği il Antalya’dır. Mandalina üretiminde Hatay, limon üretiminde Mersin, greyfurt ve turunç üretiminde Adana ilk sıradadır. Türkiye’de turunçgillerin en çok üretildiği yerler Adana, Mersin, Hatay ve Antalya’dır.

Fındık, nemli ve ılıman iklim koşullarında yetişen bir bitkidir. Bu bitki için Türkiye’deki en uygun koşullar Karadeniz’in kıyı kesiminde bulunmaktadır. Bu nedenle Türkiye’de fındık üretiminin büyük bir kısmı bu kesimde gerçekleşmektedir. Türkiye’de en çok fındık üretilen il Ordu’dur. Üretim miktarı bakımından bu ili
Sakarya, Giresun ve Düzce izler. Türkiye dünya fındık üretiminde ilk sırada yer almaktadır.

Elma, ılıman iklim bitkisidir. Soğuğa dayanıklı olan bu bitkinin iklim çeşitliliğine bağlı olarak onlarca türü bulunmaktadır. Hemen her yöremizde yetişebilen elma, Türkiye’de en çok yetiştirilen meyvelerdendir. Isparta en çok elma üretilen ildir. Elma üretim miktarı bakımından bu ili Niğde, Karaman, Antalya ve Kayseri izler.

Üzüm, yıllık yağışın 500-600 mm civarında olduğu yerlerde sulama yapılmadan yetiştirilebilen ürünlerdendir. Soğuğa dayanıklı olduğu için üzümün üretim alanı geniştir. Üzüm sofralık olarak ve kurutularak tüketilmekte ayrıca pekmez, pestil ve sirke üretiminde kullanılmaktadır. Üzüm, alkollü içecek ve alkolsüz içecek sanayisinin de önemli bir ham maddesidir. Türkiye dünyada en fazla kuru üzüm üreten ülkedir. Türkiye’de üzüm üretiminin önemli bir kısmını Ege’nin kıyı kesimi karşılamaktadır. Manisa ili Türkiye üzüm üretiminde ilk sırada yer alır. Üzüm üretim miktarı bakımından bu ili Mersin, Denizli, Mardin ve İzmir izler.

Muz, tropikal ve subtropikal iklim bölgelerinde yetiştirilmektedir. Düşük sıcaklıklara dayanıklı olmayan bu ürünün Türkiye’deki başlıca üretim alanı Akdeniz kıyılarıdır. Başta Mersin ve Antalya olmak üzere Hatay, Adana ve Muğla Türkiye’de muz yetiştirilen başlıca illerdir.

Kayısı, ılıman iklim bölgelerinde yetişebilen bir bitkidir. Düşük sıcaklıklara dayanıklı olan kayısının yetişmesi için sıcaklığın yüksek olduğu yerler daha uygundur. Özellikle yaz sıcaklığının yüksek olduğu yerlerde kayısının kalitesi ve verimi artmaktadır. Türkiye’nin birçok yerinde yetiştirilen kayısının en çok üretildiği il Malatya’dır. Üretim miktarı bakımından bu ili Mersin, Iğdır ve Elâzığ izler. Türkiye dünyada en fazla kayısı üreten ülkedir.

İncir için en uygun yetişme alanları kışların ılık, yazların sıcak ve kurak olduğu yerlerdir. Bu nedenle Türkiye’deki başlıca üretim alanı Akdeniz ikliminin etkili olduğu yerlerdir. Ege kıyıları Türkiye’deki incir üretiminin yaklaşık dörtte üçünü karşılamaktadır. Aydın ili Türkiye incir üretiminde ilk sıradadır. İncir üretim miktarı bakımından bu ili İzmir ve Bursa izler. Türkiye dünyada en fazla incir üreten ülkedir.

Türkiye, yıllık 650-850 bin ton civarındaki üretimiyle dünya kiraz üretiminde lider konumdadır. Ege, Marmara, İç Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde yoğunlaşan üretimde Manisa, İzmir, Konya, Afyonkarahisar ve Isparta öne çıkan illerdir. Yüksek rakımlı bölgeler geç hasat avantajı sağlarken, ihracatın büyük kısmı Rusya, Avrupa ve Asya pazarlarına yapılmaktadır.

Ülkemizde kivi yetiştirme için en uygun alanlar Karadeniz, Marmara olduğu, Akdeniz ve Ege illeridir. Ülkemizde kivi yetiştiriciliğinin öncü ili Yalova olurken onu Ordu, Rize, Bursa ve Samsun izler. Trabzon, Giresun, Kocaeli, Mersin, Antalya ve Artvin kivi üretimi yapılan diğer illerimiz arasında sıralanıyor. 

Türkiye’de kavun ve karpuz üretiminde açık ara lider il Adana’dır. Özellikle karpuzda Türkiye’nin ilk hasadı Karataş ilçesinde yapılırken, kavun üretiminde de Adana, Konya, Denizli, Antalya ve Manisa öne çıkan illerdir. Toplam üretimde ise Türkiye dünyada ilk sıralarda yer almaktadır.

Dut üretiminin en yoğun olduğu iller; Malatya, Ankara, Erzincan, Elazığ, Erzurum, Ordu ve Kahramanmaraş olarak sıralanmıştır. Dut, ılıman iklimleri seven, güneşli, geçirgen toprakları tercih eden ve soğuğa dayanabilen, adapte kabiliyeti yüksek bir ağaçtır.

Ceviz ağacı, derin, geçirgen, humuslu toprakları sever ve kışın -25°C’ye kadar dayanabilse de ilkbahar geç donlarından olumsuz etkilenir. Yıllık 500-1000 mm yağış veya düzenli sulama, 400-1800 saat soğuklama ve 25-30°C yaz sıcaklıkları ideal verim için gereklidir. Taban suyu yüksek olmayan, 6,5-7,5 pH’lı topraklar tercih edilmelidir. Türkiye’de en çok ceviz üretimi, verimli toprakları ve uygun iklimi sayesinde genellikle Bursa ilinde gerçekleşmektedir. Bursa’yı sıklıkla Mersin ve Kahramanmaraş illeri takip etmektedir. Ancak, son yıllarda yapılan yatırımlarla Denizli de ceviz üretiminde önemli bir merkez haline gelmiş ve “ceviz başkenti” olarak anılmaya başlanmıştır.

Türkiye’de avokado üretimi en yoğun olarak Antalya ilinde yapılmaktadır. Ülke üretiminin yaklaşık %75-80’i Antalya’da, özellikle Alanya ve Gazipaşa ilçelerinde gerçekleşirken, kalan üretimin büyük kısmı Mersin, Muğla ve Hatay’da yetiştirilmektedir. 

D. SEBZELER

İklim koşulları elverişli olan Türkiye’de çok çeşitli sebze türleri yetiştirilmektedir. Türkiye, bu bakımdan dünyanın şanslı ülkeleri arasında yer almaktadır. Her geçen yıl sebze üretimi artan Türkiye’de elde edilen sebzelerin önemli bir kısmı ülke ihtiyacını karşılamakta, bazı sebzeler ise ihraç edilmektedir.

Türkiye’de en çok üretilen sebzelerden biri domatestir. Türkiye’de 2021 yılında 13 milyon ton domates üretilmiştir. Antalya, Bursa, Mersin, Manisa, Muğla ve İzmir Türkiye’de domatesin en çok üretildiği illerdir.

Biber, salatalık ve patlıcan fazla miktarda üretilen sebzeler arasındadır. Antalya, Mersin ve Çanakkale biber; Antalya, Mersin ve İzmir salatalık; Antalya, Mersin ve Adana patlıcan üretiminde ilk sırada yer alan illerdir.

Türkiye, patates ve soğan üretiminde de önemli bir yere sahip ülkeler arasındadır. Konya, Niğde ve Afyonkarahisar patates; Ankara, Çorum ve Amasya ise soğan üretiminde ilk sırada yer alan illerdendir.

Türkiye’de sebze, tarlaların yanı sıra seralarda da üretilmektedir. Seralar etrafı ve üzeri cam veya naylon gibi maddelerle kaplanmış bahçelerdir. Seralar, Güneş ışınlarını geçirir, içerideki sıcaklığın atmosfere geçmesini önler. Bu nedenle güneşlenme süresinin uzun, kışların ılık geçtiği Akdeniz ve Ege kıyıları seracılığa daha elverişlidir. Türkiye’deki seralarda sebze üretiminin en fazla olduğu yerler Antalya ve Mersin illerinin kıyı kesimidir.

Tarımın Türkiye Ekonomisindeki Önemi:

Tarım, Türkiye ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Temel besin maddelerimizi karşılayan bu sektör, önemli bir istihdam alanıdır. Aktif nüfusun %17,2’si tarım alanında çalışmaktadır (2021).

Birçok ülke tarımsal üretim bakımından kendine yeterli değildir. Bu tür ülkeler tarım ürünü ihtiyacını ithalat yolu ile karşılamaktadır. Örneğin Çin, Almanya, Japonya, Birleşik Krallık, Fransa, İtalya ve Belçika en fazla tarım ürünü ithal eden ülkelerdendir. Buna karşın Türkiye, birçok tarım ürününün üretiminde kendine yeten ülkeler arasında yer almaktadır.

Tarım, sanayi sektörüne ham madde sağlamaktadır. Gıda, içecek, un, unlu ürünler, şeker, şekerli gıdalar, süt, süt ürünleri, et, et ürünleri, çay, konserve, bitkisel yağ, tütün, dokuma, deri ve giyim ile orman ürünleri sanayisi ham maddesi tarımdan sağlanan sanayi kollarının başlıcalarıdır.

2. Türkiye’de Hayvancılık

Et, yumurta ve süt ürünleri, dengeli beslenme açısından temel besin maddelerindendir. Bu nedenle ülkemizde bu ürünlerin yanı sıra deri, yün, kıl vb. ürünlerinden yararlanmak için hayvancılık, önemli bir ekonomik etkinliktir.

Ülkemizin iklim, bitki örtüsü ve yer şekillerindeki çeşitliliğine bağlı olarak ülkemizde çok sayıda hayvancılık türü gelişmiştir. Küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık, arıcılık, ipek böcekçiliği, kümes hayvancılığı ile balıkçılık ülkemizdeki başlıca hayvancılık türleridir.

Türkiye’de hayvancılık iki yöntemle yapılır: Geleneksel (ekstansif) ve Modern (entansif) hayvancılık.

Geleneksel hayvancılıkta üretim doğa koşullarına bağlıdır. Hayvanlar, meralarda beslenir. Yağışlı yıllarda ot verimine bağlı olarak hayvansal ürünlerin üretimi artarken az yağışlı yıllarda üretim azalmaktadır.

Modern hayvancılıkta yüksek verim elde edilen hayvan cinsleri ahırlarda beslenir. Bu tür hayvancılıkta verimi artıracak yem türleri kullanılır. Hayvan sağlığına dikkat edilir. Bu nedenle modern hayvancılıkta verim yüksektir. Modern ahırlarda gerçekleştirilen bu etkinliğe besi hayvancılığı da denir.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı verilerine göre;

• Büyükbaş Hayvan Varlığı:
  • Toplam: 17 milyon 709 bin baş (%4,3 artış).
  • Sığır: 17 milyon 544 bin baş.
  • Manda: 164 bin 785 baş.
• Küçükbaş Hayvan Varlığı:
  • Toplam: 57 milyon 874 bin baş (%5,4 artış).
  • Koyun: 46 milyon 689 bin baş (%5,9 artış).
  • Keçi: 11 milyon 186 bin baş (%3,4 artış).
• Hayvansal Üretim ve Diğer Veriler:
  • Bal Üretimi: 97 bin 253 ton (%1,8 artış).
  • Yaş İpek Kozası: 118 ton (%38,4 artış).
• Büyükbaş Hayvan Sayısında Öne Çıkan İller:
  1. Konya (966 bin 37 baş)
  2. İzmir (929 bin 791 baş)
  3. Erzurum (780 bin 675 baş).
• En Az Büyükbaş Hayvan: Yalova (13 bin 597 baş).
• 2025 verileri, özellikle küçükbaş hayvancılıkta kırsal bölgelerde bir canlanma ve artış trendine işaret etmektedir.
• Türkiye, 2024 ve 2025 verilerine göre; büyükbaş hayvan varlığında Fransa’yı geride bırakarak Avrupa’da 1. sıraya yükselmiştir. Küçükbaş hayvancılıkta ise Avrupa Birliği ülkeleri arasında açık ara lider konumdadır. Toplam hayvan varlığı bakımından Türkiye, Avrupa’nın önde gelen tarım ülkesidir

3. Türkiye’de Ormancılık

Tarımsal etkinliklerin bir alt kolu da ormancılıktır. Ormancılık, orman ana ve yan ürünlerinden yararlanmayı ifade etmektedir.

Ormanların ana unsuru olan ağaçlardan tomruk ve maden direği elde edilmektedir. Bu ağaçlardan inşaat alanında ve mobilyacılıkta da yararlanılmaktadır. Ayrıca kâğıt üretimi ve yakacak odun elde etmek için de ormanlarımızdan
faydalanılmaktadır.

Ülkemizde ormancılıktan gelir elde edilen ürünlerden biri de orman yan ürünleridir. Bu ürünlerden gıda maddeleri, ilaç, boya ve kozmetik ürünleri elde edilmektedir. Palamut, reçine, çam fıstığı, sığla, kozalak, mahlep, hatmi, menengiç, keçiboynuzu, defne yaprağı, meyan kökü, lavanta, sahlep, çıra, sumak ve ıhlamur, orman yan ürünlerinin başlıcalarıdır.